Dwa lata prezesury Sławomira Szmala

26 października 2024 roku Sławomir Szmal został Prezesem Związku Piłki manualnej w Polsce. Dwa lata później, na półmetku kadencji, wśród najważniejszych działań ZPRP pod jego wodzą znajdują się zapoczątkowana kompleksowa reforma systemu szkolenia dzieci i młodzieży, nowatorski program Akademii Piłki manualnej, przygotowanie nowego systemu rozgrywek młodzieżowych oraz strategia rozwoju dyscypliny na lata 2026–2035. W tym czasie Związek rozwijał także współpracę z partnerami, podejmował najważniejsze decyzje dotyczące reprezentacji narodowych oraz przystąpił do organizacji największych międzynarodowych wydarzeń.

Sławomir Szmal przez 20 lat reprezentował Polskę jako bramkarz, stając się rekordzistą pod względem liczby występów w narodowych barwach. Z reprezentacją zdobył srebrny medal mistrzostw świata w 2007 roku oraz brązowe krążki w 2009 i 2015 roku. W 2010 roku otrzymał natomiast tytuł najlepszego piłkarza manualnego na świecie w plebiscycie Międzynarodowej Federacji Piłki manualnej.

W czerwcu 2021 roku objął funkcję wiceprezesa Związku Piłki manualnej w Polsce ds. szkolenia sportowego, a w październiku 2024 roku został Prezesem ZPRP z zamiarem uporządkowania systemu szkolenia i stworzenia warunków do długofalowego rozwoju dyscypliny. W centrum jego programu znalazły się dzieci i młodzież, kluby oraz potrzeba lepszego połączenia poszczególnych etapów sportowej kariery. Pierwsze dwa lata kadencji przyniosły zarówno konkretne inicjatywy i projekty, które wpłynęły na funkcjonowanie środowiska piłki manualnej tu i teraz, jak i takie, których realizacja będzie kontynuowana w kolejnych latach.

Szkolenie młodzieży w centrum zmian

Jednym z pierwszych dużych przedsięwzięć kadencji nowego Prezesa ZPRP była zapowiedziana w marcu 2025 roku kompleksowa reforma systemu szkolenia. Jej założenia przedstawiono podczas konferencji „Przyszłość szkolenia w piłce manualnej”, z udziałem przedstawicieli klubów, wojewódzkich związków, trenerów, Ministerstwa Sportu i Turystyki oraz partnerów ZPRP.

Celem zmian było stworzenie spójnej ścieżki rozwoju zawodniczek i zawodników – od pierwszych kontaktów z piłką ręczną po szkolenie centralne i rywalizację na najwyższym poziomie. Reforma miała objąć m.in. wzmocnienie szkolenia klubowego, ujednolicenie standardów pracy z młodzieżą, rozwój kompetencji trenerów oraz reorganizację Szkół Mistrzostwa Sportowego ZPRP.

W kolejnych miesiącach podjęto pierwsze konkretne kroki w kierunku realizacji objętych założeń. Prezes ZPRP podjął decyzję o pozostawieniu dwóch ośrodków SMS: dla dziewcząt w Płocku i dla chłopców w Kielcach. Koncentracja szkolenia w tych lokalizacjach ma pozwolić na efektywniejsze wykorzystanie zasobów i stworzenie utalentowanym zawodnikom oraz zawodniczkom jeszcze lepszych warunków do rozwoju.

Akademie Piłki manualnej i wsparcie dla klubów

Kluczowym krokiem w realizacji zapowiadanych reform było uruchomienie w 2025 roku programu Akademii Piłki manualnej w porozumieniu z Ministerstwem Sportu i Turystyki. To nowatorska w skali kraju inicjatywa skierowana do klubów szkolących dzieci i młodzież, której celem jest podnoszenie jakości treningu, standaryzacja warunków pracy oraz zapewnienie dodatkowego wsparcia organizacyjnego i finansowego. W maju 2026 roku ZPRP poinformował o pozyskaniu kolejnych 10 milionów złotych na rozwój programu certyfikacji akademii i klubów piłki manualnej.

Wsparcie może być przeznaczane m.in. na sprzęt sportowy, organizację obozów oraz wynagrodzenia trenerów. Akademie ubiegają się o certyfikaty na poziomie brązowym, srebrnym lub złotym, potwierdzające spełnianie określonych standardów. Założenie jest proste: mocniejsze zaplecze szkoleniowe w klubach ma przełożyć się na większe możliwości rozwoju młodych piłkarzy i piłkarek ręcznych w każdym zakątku kraju.

Więcej grania i bardziej wyrównana rywalizacja

Kolejnym elementem kompleksowej reformy procesu szkolenia została zmiana systemu rozgrywek młodzieżowych. W maju 2026 roku ZPRP zaprezentował projekt nowego modelu rywalizacji, w którym istotną rolę odgrywają turnieje oraz awanse i spadki między poziomami rozgrywek.

Dotychczas część drużyn, które nie awansowały do dalszych etapów mistrzostw Polski, kończyła rywalizację o stawkę już w grudniu lub styczniu. Nowy system ma zapewnić większej liczbie zespołów dłuższy sezon, więcej spotkań i rywalizację z przeciwnikami o zbliżonym poziomie sportowym. Przewidziano także dodatkową ścieżkę rozgrywek dla zespołów, które zakończą udział w głównej rywalizacji na wcześniejszym etapie.

Pierwsze zmiany są wprowadzane już w okresie 2026/2027, początkowo w kategoriach młodzika i młodziczki. Kolejne grupy wiekowe mają być obejmowane nowym modelem stopniowo w kolejnych latach.

Od „Gramy w Ręczną” po rozwój trenerów

Reforma nie oznacza także rezygnacji z dotychczasowych programów, ale ich dalszy rozwój i lepsze powiązanie z pozostałymi elementami systemu. Przykładem jest „Gramy w Ręczną”, ogólnopolska inicjatywa popularyzująca dyscyplinę wśród uczniów klas I–III szkół podstawowych.

W jubileuszowej, dziesiątej edycji programu w 2026 roku uczestniczy około 360 grup. Dzieci biorą udział w dwóch treningach tygodniowo, a projekt obejmuje również zakup sprzętu i organizację turniejów, co stanowi nowy element względem poprzednich edycji. To jeden ze sposobów docierania do najmłodszych i budowania przyszłej bazy zawodniczek oraz zawodników.

Równolegle strategia ZPRP zakłada pracę nad stałym rozwojem edukacji trenerów. W centrum tego procesu znalazły się programy szkoleniowe, organizacja konferencji oraz platforma e-learningowa, która ma ułatwić zdobywanie i aktualizowanie wiedzy. Związek chce także wykorzystywać narzędzia technologiczne wspierające analizę treningu i rozwój sportowy. Są to kolejne obszary, w których zaplanowano dalsze działania.

Strategia do 2035 roku

5 maja 2026 roku ZPRP przedstawił strategię rozwoju na lata 2026–2035. Dokument porządkuje kierunki działania federacji w czterech obszarach: szkoleniu i organizacji rozgrywek, zarządzaniu i rozwoju organizacyjnym, promocji i komunikacji oraz finansach i budżecie.

Poza reformą szkolenia strategia przewiduje dalszą profesjonalizację klubów, wzmacnianie ich zaplecza organizacyjnego i marketingowego, rozwój cyfrowych narzędzi zarządzania oraz usprawnienie obiegu informacji. W planach jest również wspieranie powstawania nowych klubów i wdrażanie standardów odpowiedzialnego zarządzania.

To ważna zmiana w sposobie planowania rozwoju dyscypliny: poszczególne programy mają tworzyć spójny system, a nie funkcjonować jako odrębne inicjatywy. Strategia wyznacza kierunek na kolejną dekadę, choć realizacja części jej założeń będzie wymagała dalszych decyzji organizacyjnych i finansowych.

Współpraca z partnerami i mocniejsze zaplecze

Rozwój piłki manualnej wymaga także stabilnego finansowania i współpracy z partnerami. W pierwszych dwóch latach kadencji nowego prezesa ZPRP kontynuował działania w tym obszarze, w tym współpracę z ORLENEM – strategicznym sponsorem polskiej piłki manualnej – oraz rozwijał relacje z pozostałymi partnerami.

Jeszcze w 2024 roku Telewizja Polsat i Związek Piłki manualnej w Polsce podpisały wieloletnią umowę na transmisje domowych meczów kwalifikacyjnych i towarzyskich seniorskich reprezentacji Polski kobiet i mężczyzn, rozgrywek o Puchar Polski oraz turniejów finałowych Mistrzostw Polski w Piłce manualnej Plażowej.

W październiku 2025 roku Związek poinformował natomiast o przedłużeniu i rozszerzeniu współpracy z marką Molten. Na mocy nowej umowy firma stała się Oficjalnym Dostawcą Piłek i Kleju dla reprezentacji Polski kobiet i mężczyzn oraz rozgrywek organizowanych przez ZPRP, z wyłączeniem LOTTO Superligi kobiet i mężczyzn. Przedłużono także współpracę z LUX MED, który zapewnia opiekę medyczną reprezentacjom seniorskim oraz kadrom młodzieżowym i juniorskim oraz podjęto współpracę z siecią sklepów Biedronka.

Istotnym kierunkiem pozostaje również kooperacja z Superligą. W październiku 2025 roku obie organizacje przedstawiły wspólny plan rozwoju dyscypliny, obejmujący szkolenie, atrakcyjność rozgrywek, marketing oraz relacje z kibicami. Celem jest lepsze połączenie działań federacji i profesjonalnych rozgrywek, tak aby rozwój sportowy szedł w parze z budowaniem zainteresowania piłką ręczną.

W maju 2026 roku ZPRP i Superliga zaprezentowały ponadto inicjatywę „Inwestujemy w potencjał”, której celem jest wspieranie rozwoju młodych polskich zawodników i zawodniczek oraz zachęcanie klubów do stawiania na krajowych graczy. Jednym z jej elementów jest program „Młodzieżowiec U23”, który ruszył już w okresie 2026/2027. Przewidziano w nim pulę 800 tysięcy złotych na premiowanie klubów za rzeczywisty udział młodych zawodników w rywalizacji seniorskiej. Znaczenie ma mieć czas spędzony na boisku, a dodatkowo premiowane ma być szkolenie zawodnika w danym klubie. W kolejnych etapach inicjatywa ma objąć również dalsze rozwiązania wspierające szkolenie młodzieży, w tym planowane od sezonu 2027/2028 powiązanie certyfikacji akademii z wymogami licencyjnymi klubów.

Działania na rzecz rozwoju rozgrywek obejmują również zwiększanie dostępności transmisji dla kibiców. Od sezonu 2026/2027 wszystkie mecze Ligi Centralnej Kobiet i Ligi Centralnej Mężczyzn można bezpłatnie oglądać na kanale Handball Polska w serwisie YouTube. w okresie zaplanowano łącznie 314 spotkań, transmitowanych z komentarzem na żywo i oprawą graficzną.

Reprezentacje narodowe i wielkie wydarzenia

Ważnym zadaniem prezesa pozostaje także nadzór nad kierunkiem rozwoju reprezentacji narodowych. W 2025 roku męską kadrę objął hiszpański szkoleniowiec Jota González, który podpisał kontrakt do 2028 roku. Do jego sztabu dołączyli Julen Aguinagalde i Zygmunt Kamys. Pod wodzą Hiszpana Polacy awansowali na Mistrzostwa Europy 2026 oraz Mistrzostwa Świata 2027. Reprezentacja Polski kobiet, niezmiennie prowadzona przez Arne Senstada, osiągnęła 9. miejsce w mistrzostwach Europy 2024, wywalczyła awans na mistrzostwa świata, a następnie zajęła 11. miejsce w turnieju rozegranym w Niemczech i Holandii. W obu przypadkach są to najlepsze rezultaty od dekady.

Dużym wyzwaniem organizacyjnym były z kolei Mistrzostwa Świata Mężczyzn do lat 21, które odbyły się w czerwcu 2025 roku w Katowicach, Kielcach, Sosnowcu i Płocku. W ciągu 12 dni rozegrano 116 spotkań z udziałem 32 reprezentacji. Przy organizacji i obsłudze wydarzenia pracowało około 800 osób. Turniej był jednym z największych przedsięwzięć logistycznych w historii ZPRP i okazją do zaprezentowania Polski jako gospodarza międzynarodowych imprez piłki manualnej.

Kolejnym ważnym wydarzeniem będą Mistrzostwa Europy Kobiet 2026, współorganizowane przez Polskę, Rumunię, Czechy, Słowację i Turcję. W Katowicach odbędą się wszystkie mecze reprezentacji Polski, spotkania rundy głównej oraz finałowy weekend. Dla polskiej piłki manualnej to szansa na dotarcie do nowych kibiców i wykorzystanie dużego wydarzenia sportowego do promocji dyscypliny.

Dwa lata za nami, kolejne wyzwania przed ZPRP

Pierwsze dwa lata prezesury Sławomira Szmala przyniosły więc przede wszystkim rozpoczęcie szeroko zakrojonej reformy szkolenia oraz konsekwentną budowę silnego środowiska polskiej piłki manualnej, ale wiele z tych projektów znajduje się w trakcie realizacji. Ich znaczenie będzie można ocenić w kolejnych sezonach i latach, na podstawie warunków pracy klubów, liczby i jakości spotkań młodzieżowych, rozwoju trenerów oraz wyników reprezentacji narodowych.