Dlaczego maraton to akurat 42 kilometry i 195 metrów?

Choć dziś maraton nieodłącznie kojarzy się z dystansem 42 kilometrów i 195 metrów, to jego długość nie zawsze była jednakowa. W pierwszych latach rozwoju tej konkurencji nie istniały jednolite przepisy określające długość trasy, dlatego organizatorzy wyznaczali ją zgodnie z lokalnymi uwarunkowaniami. Dopiero po ponad 25 latach od rozegrania pierwszego maratonu ustalono obowiązujący do dziś oficjalny dystans.

Historia współczesnego maratonu rozpoczęła się 10 kwietnia 1896 roku podczas pierwszych nowożytnych igrzysk olimpijskich w Atenach. Trasa liczyła około 40 kilometrów (jej dokładna długość nie została jednoznacznie potwierdzona) i prowadziła z miejscowości Maraton do Stadionu Panateńskiego w Atenach.

Jej przebieg miał nawiązywać do legendarnego biegu greckiego posłańca Filipidesa, który po zwycięskiej bitwie pod Maratonem w 490 roku p.n.e. miał pobiec do Aten, aby przekazać wiadomość o zwycięstwie Greków nad Persami. Historycy podkreślają, iż opowieść ta, choć ma coś z legendy, stała się inspiracją do stworzenia jednej z najbardziej prestiżowych konkurencji lekkoatletycznych.

Na ile ten maraton?

W kolejnych latach dystans maratonu nie był jeszcze ustalony. Jak wynika z oficjalnego raportu, podczas igrzysk olimpijskich w Paryżu w 1900 roku zawodnicy pokonali około 40,26 km, natomiast podczas następnych igrzysk, rozegranych w St. Louis w 1904 roku, trasa ponownie liczyła około 40 kilometrów. Jeszcze dłuższy dystans, wynoszący około 41,86 km, przygotowano na Międzyolimpijskie Igrzyska w Atenach w 1906 roku.

Różnice dotyczyły nie tylko długości tras, ale także ich charakteru. Maratończycy rywalizowali na drogach gruntowych, brukowanych, szutrowych, a miejscami również po trawiastych odcinkach. W tamtym okresie nawierzchnie asfaltowe dopiero zaczynały pojawiać się w większych miastach, dlatego większość tras znacznie odbiegała od współczesnych standardów. Każdy organizator wyznaczał przebieg biegu indywidualnie, dostosowując go do lokalnych warunków terenowych i infrastruktury.

Na zdjęciu: Stefan Szelestowski, pierwszy mistrz Polski w maratonie (Rembertów, 2 listopada 1924)

Prawdziwy przełom nastąpił podczas igrzysk w Londynie w 1908 roku. Organizatorzy zaplanowali start przy Zamku Windsor, aby początek rywalizacji mogły obserwować dzieci brytyjskiej rodziny królewskiej. Metę wyznaczono natomiast bezpośrednio przed lożą królewską na stadionie White City. W efekcie długość trasy wyniosła dokładnie 26 mil i 385 jardów, co w przeliczeniu na miarę kontynentalną dało 42 195 metrów (42,195 km).

Dystans ten, choć był pokłosiem jednorazowej, organizacyjnej decyzji, gwałtownie zyskał uznanie zawodników i organizatorów i stopniowo stał się wzorem dla kolejnych maratonów.

Mimo rosnącej popularności „londyńskiego dystansu” przez następnych kilkanaście lat nie wszystkie maratony stosowały się do niego. Szczególnie dotyczyło to igrzysk. W Sztokholmie w 1912 roku zawodnicy przebiegli około 40,2 km, natomiast w Antwerpii w 1920 roku trasa liczyła około 42,75 km. Tak duże różnice wynikały z faktu, iż Międzynarodowa Federacja Lekkoatletyczna (IAAF, w tej chwili World Athletics) wciąż ociągała się z ustaleniem jednolitych przepisów w tym zakresie.

Przełomowa decyzja światowej federacji

Przełom nastąpił w 1921 roku, kiedy IAAF oficjalnie zatwierdziła dystans 42 195 metrów jako obowiązujący standard dla wszystkich maratonów. Decyzja ta zakończyła okres dowolności w wyznaczaniu tras i pozwoliła na bezpośrednie porównywanie wyników osiąganych przez zawodników na całym świecie. Po raz pierwszy oficjalny dystans zastosowano podczas zawodów czterolecia w Paryżu w 1924 roku.

Od tamtej pory dystans 42,195 km pozostaje niezmienny i obowiązuje podczas wszystkich oficjalnych maratonów rozgrywanych na świecie.

Autor: Michał Hasik, dziennikarz i historyk sportu, autor książki „Wrogowie”, opisującej losy najsłynniejszej polskiej, przedwojennej rywalizacji biegowej pomiędzy Januszem Kusocińskim a Stanisławem Petkiewiczem.

fot. w nagłówku Tong Su/ Unsplash