Tor Poznań – co dalej z kawałem historii polskiego racingu

Zdjęcie : Tor Poznań Track Day Sierpień 2016, Źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tor_Poznań.jpg, fot. Autoclassicservice

Tor Poznań to serce polskiego motorsportu. Wybudowany w latach 70., początkowo w celach testowych, później miał służyć za obiekt sportowy o międzynarodowej rozpoznawalności. Przez lata kształtował pokolenia nowych kierowców, ale w tej chwili walczy z największym kryzysem w swojej historii. Jest to jedyny profesjonalny obiekt wyścigowy w kraju z homologacją FIA, który walczy o przetrwanie z urzędnikami i deweloperami.

Wybudowany na miejscu dawnego poligonu wojskowego, Tor Poznań oficjalnie został otworzony 2 grudnia 1977 roku. Inicjatorami tego pomysłu był Automobilklub Wielkopolski oraz Fabryka Samochodów Rolniczych „Polmo” w Poznaniu. Początkowo jego zadaniem miały być testy ich pojazdów, ale Andrzej Bobiński – dyrektor fabryki, a także prezes klubu – krótko przed otwarciem obiektu, zaproponował, aby tor miał wszechstronne zastosowanie, co spotkało się ze sporym poparciem. Otwarcie uświetnił wyścig o puchar ówczesnego ministra przemysłu maszynowego – Aleksandra Kopcia. W starciu wzięły udział samochody takie jak, Polski Fiat 125p, czy Porsche 911. Komentatorzy już wtedy porównywali tor do amerykańskiego Road America, zwracając uwagę na to, iż polska trasa może być choćby bardziej wymagająca.

Porównywanie poznańskiego obiektu do światowych aren, nie było w tym przypadku hiperbolą. Już w latach 80. i 90. tor stał się domem krajowego motorsportu. To tutaj, w Wielkopolsce rozwijały się legendy polskich wyścigów samochodowych i motocyklowych. Obiekt regularnie gościł rundy Mistrzostw Polski (WSMP), przyciągając do siebie setki spragnionych adrenaliny kibiców, którzy na własne oczy chcieli zobaczyć zaciętą rywalizację. Wraz z upływem czasu Poznań przyciągnął do siebie zawody międzynarodowego formatu, zapraszając zawodników z państw socjalistycznych. Jednym z najważniejszych wydarzeń zapisanych na kartach historii obiektu, było oddanie do użytku nowoczesnego toru kartingowego w 1980 roku. To właśnie tam swoje umiejętności rozwijał jak do tej pory jedyny polski kierowca Formuły 1 – Robert Kubica.

Mimo iż w XX wieku tor zdobył już dużą sławę w środowisku kierowców rajdowych, to prawdziwe szczyt rozwoju nastąpił w nowym tysiącleciu. Obiekt przestał być kojarzony wyłącznie z polskimi Fiatami, a zaczął gościć maszyny, które do tej pory Polacy mogli oglądać tylko na ekranach telewizorów. W czerwcu 2010 roku podczas pokazów Renault F1 Team Show, na poznańskim asfalcie stanął bolid Formuły 1, oraz wszystkim znany polski kierowca – Robert Kubica. Wydarzenie to przyciągnęło tłumy i udowodniło, iż istnieje w Polsce miejsce, które jest w stanie przyjąć pojazd światowej klasy. Chociaż był to tylko pokaz, przykuł uwagę wielu nowych fanów. Do historii przeszedł także rok 2011, kiedy to podczas rundy mistrzostw FIA CEZ czeski kierowca Tomáš Kostka, zasiadający w Mercedesie klasy DTM (model AMG C-Class W203), ustanowił oficjalny, niepobity przez lata rekord toru z czasem 1:24.401.

Sukcesy sportowe i międzynarodowe uznanie zaczęły blednąć w zderzeniu z rzeczywistością i rozbudową infrastruktury wokół toru. Przez pierwsze dekady istnienia, ryk silników nie stanowił dla nikogo większego problemu – wokół znajdowały się głównie pola, lasy i tereny wojskowe. Wszystko zmieniło się wraz z rozbudową obszaru w latach 2015-2025. Sprawiło to, iż okoliczne miejscowości takie jak Przeźmierowo, przekształciły się w podmiejskie sypialnie i osiedla domów jednorodzinnych. Ceny działek budowlanych, znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie z torem wyścigowym, były niskie, co stanowiło atrakcyjną opcję dla setek nowych mieszkańców. Wraz z nadejściem sezonu imprez motoryzacyjnych, mieszkańcy przekonali się, iż lokalizacja ma swoje minusy. Sąsiedzi obiektu, zmęczeni ciągłym piskiem opon, zaczęli domagać się zmian, a to zapoczątkowało wieloletnią wojną domową.

Frustracja mieszkańców gwałtownie przerodziła się w batalię prawną. Lokalne stowarzyszenia zaczęły zasypywać Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska skargami i wnioskami o przeprowadzenie kontroli akustycznych. Urzędowe pomiary, ujawniły brutalną rzeczywistość. Zgodnie z polskim prawem, tereny wokół toru zakwalifikowano jako strefy zabudowy mieszkaniowej, gdzie dopuszczalny limit hałasu w dzień wynosi zaledwie 50 decybeli (hałas porównywalny ze spokojną rozmową w pokoju). Utrzymanie tej normy przez samochody sportowe, motory czy bolidy graniczyło z cudem. Paradoks stanowi to, iż lotnisko Ławica oraz ruchliwa droga S11 emitują znacznie większy hałas, ale w świetle prawa uznane są one za „infrastrukturę transportową”, która objęta jest zdecydowanie łagodniejszymi zasadami.

Do tej pory udało się uniknąć wszystkich prób zamknięcia toru, jednak w połowie kwietnia doszło do kolejnego incydentu. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska podtrzymał wcześniejszą decyzję instancji wojewódzkiej i wydał prawomocny nakaz wstrzymania działalności toru jako instalacji emitującej nadmierny hałas. Uderzyło to zarówno w sportowców, jak i fanów, ponieważ decyzja zapadła zaledwie kilka dni przed oficjalną inauguracją nowego sezonu. W jednym momencie cały kalendarz planowanych imprez i zawodów stanął pod znakiem zapytania. W mediach społecznościowych wybuchła burza. Zawodnicy, dziennikarze, celebryci wypowiadali się na swoich platformach, o tym, jak istotną częścią historii jest poznański tor. Powstały petycje w sprawie ochrony obiektu. – o ile obiekt zostanie zamknięty, poznański sport motorowy zaniknie. Można powiedzieć, iż motorsport, szczególnie wyścigowy, torowy, z dniem dzisiejszym umiera – powiedział Bartosz Bieliński, obecny prezes Automobilklubu, w wywiadzie dla Głosu Wielkopolskiego. Sprawa została nagłośniona do tego stopnia, iż interweniował Minister Sportu i Turystyki, Jakub Rutnicki, doprowadzając do zawieszenia decyzji o zamknięciu. Nie oznacza to jednak, iż walka została zakończona. Pewne na tę chwilę jest jedno – środowisko sportów wyścigowych będzie walczyło o Tor Poznań, który jest kluczowym elementem historii polskiej tradycji motorsportowej.

Inga TWARUŻEK