Recenzja książki „Stawka większa niż futbol”

1 tydzień temu

Jeśli myśleliście, iż koszulka piłkarska to tylko skrawek materiału oddzielający jednych milionerów w krótkich spodenkach od drugich, to grubo się myliliście. Mniej więcej takim zdaniem można by podsumować książkę napisaną przez Joeya D’Urso zatytułowaną „Stawka większa niż futbol. Co koszulki piłkarskie mówią o polityce, pieniądzach i władzy”. Gdyż jak udowadnia autor, trykoty są lustrem dla wartości i społecznego kontekstu rozrysowanego wokół podmiotu, który reprezentują.

Opisywana książka stanowi literacki debiut D’Urso, który od lat należy do najbardziej cenionych dziennikarzy sportowych w Wielkiej Brytanii. Autor ma na swoim koncie liczne nagrody, a także pracę w prestiżowych wyspiarskich mediach, takich jak BBC News czy „The Athletic”. w tej chwili jego pracodawcą jest „The Times”.

Zbiór reportaży najwyższej próby

„Stawka większa niż futbol” jest zbiorem jedenastu reportaży (tyle samo rozdziałów ma sama książka), a każdy z nich opisuje dwie koszulki piłkarskie. Łącznie wychodzą więc 22 trykoty, co nie jest przypadkiem. D’Urso chciał bowiem, aby można było z nich stworzyć dwie pełnoprawne jedenastki. Co istotne, za pracę w przypadku większości tekstów brytyjski dziennikarz o włoskich korzeniach zabrał się dopiero po uprzedniej podróży do państwa, z którego pochodziła dana koszulka. Przygotowując książkę, D’Urso odwiedził kawał świata – od Niemiec po Kolumbię, przez Stany Zjednoczone, Francję czy oczywiście Wielką Brytanię. Czytając „Stawkę większą niż futbol”, można więc nie tylko poczuć ekspercką wiedzę autora i jego współrozmówców (tekst okraszony jest wypowiedziami najlepszych naukowców/profesorów z całego świata), ale również wgryźć się w opisywane miejsce. Znaczną zaletą tejże książki jest więc jej brak technokratyczności przy zachowaniu profesjonalnego sznytu.

Podróż dookoła świata

Każdy rozdział książki Joeya D’Urso wiąże się z opisem danej koszulki piłkarskiej z uwzględnieniem genezy jej ostatecznego wzoru. Autor przekonuje, iż każdy element jest istotny – kolor, krój, ale także sponsorzy, których rolę na piłkarskich trykotach często się pomija. Tym samym pierwszy rozdział „Stawki większej niż futbol” opisuje koszulki niemieckiego FC Schalke 04 oraz serbskiej Crvenej zvezdy Belgrad, splamione przez logo rosyjskiego potentata gazowego – Gazprom. Koszulka zespołu z Gelsenkirchen staje się więc tutaj symbolem politycznych klapek na oczach wielu zachodnich polityków, którzy latami ignorowali rosyjskie neoimperialne zapędy, realizując strategię business as usual. Historia pokazała jednak, iż ostateczny cel dyktatora Władimira Putina był jasny – omamić największych europejskich graczy na tyle, aby krok po kroku realizować swoją zbrodniczą politykę międzynarodową. Relacje niemiecko-rosyjskie sprzed inwazji Rosji na Ukrainę to nie tylko skorumpowani ludzie na szczytach władzy, tacy jak kanclerz Gehrard Schröder, czy doprowadzenie do powstania gazociągów Nord Stream. To również działania związane z tak zwaną miękką siłą (ang. soft power), których idealnym przykładem jest właśnie pakowanie ogromnych rosyjskich funduszy w FC Schalke 04.

W innych rozdziałach D’Urso porusza także kwestie pośrednio związane z twardą polityką, jak choćby problemy migracyjne czy równouprawnienie kobiet. Szczególną ciekawość wzbudziły u mnie fragmenty, w których D’Urso opisuje znaczenie triumfu reprezentacji Francji na rozgrywanym u siebie mundialu w 1998 roku w kontekście wzrostu tolerancji społeczeństwa dla imigrantów lub osób pochodzenia innego niż francuskie. Właśnie w tym rozdziale istotną rolę pełnią wspomniane wypowiedzi naukowców. Pozwolę sobie zacytować jedną z nich, autorstwa Christophera S. Thompsona, który twierdzi, iż zwycięstwo multikulturowej ekipy Les Bleus było „triumfem obywatelskiego nacjonalizmu będącego efektem francuskiego republikanizmu” nad „wykluczającym nacjonalizmem etnicznym prezentowanym przez ksenofobiczny Front Narodowy Jean-Marie Le Pen”.

Od maluczkich po wielkich

Odrzuciłbym stwierdzenie, iż ostatnio wydana przez Wydawnictwo SQN książka należy do gatunku typowej literatury sportowej. Sama piłka i związane z nią koszulki są w niej bowiem elementem kluczowym, ale jednak przede wszystkim narzędziem do tego, aby pokazać problemy, wyzwania oraz polityczny stan aktualnego świata. Sam D’Urso na platformie X w swoim opisie ma zawarte trzy krótkie, ale trafnie opisujące jego styl literacki słowa – „Futbol, polityka i władza”.

Atutem „Stawki większej niż futbol” jest również to, iż nie skupia się ona tylko na największej piłce i jej najbardziej medialnych zakamarkach. Tym samym autor zabiera nas także na peryferia wielkiego europejskiego futbolu – między innymi do Indii (FC Goa) czy niższych lig brytyjskich, gdzie rolę instytucji integrującej imigrantów pełni klub Changing Lives F.C. Nie brakuje natomiast także rozdziałów poświęconej futbolowym Goliatom, za jakich należy uważać FC Barcelonę i Real Madryt. W nich dowiadujemy się między innymi, iż emocjonująca rywalizacja Leo Messiego z Cristiano Ronaldo nie umknęła bliskowschodnim autokratom, którzy potraktowali ją niemalże jako przedłużenie geopolitycznych oraz biznesowych przepychanek między Katarem a Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi. W jaki sposób? Banalnie prosty: „Królewscy” Portugalczyka występowali w strojach ze sponsorem linii lotniczych z ZEA – Fly Emirates, a z kolei „Blaugrana” Messiego w centralnym miejscu swoich trykotów nosiła logo jej katarskiego odpowiednika – Qatar Airways.

Podsumowując, książka wydana przez krakowskie wydawnictwo Sine Qua Non należy do literatury okołosportowej wagi ciężkiej i zdecydowanie warto poświęcić czas, aby ją przeczytać. D’Urso przebojem wdarł się na rynek, na którym już niedługo może być stawiany w jednym rzędzie z największymi pisarzami w tematyce sportowej, takimi jak Simon Kuper czy Jonathan Wilson.

Mateusz DUKAT

Idź do oryginalnego materiału